nu te zien in Museum het Sterkenhuis

 

TENTOONSTELLING BOUWEN OP GELOOF
Museum Het Sterkenhuis en Museum van Egmond
29 april/2 mei – 29 oktober 2O17

Kerkhistorie van Egmond, Bergen en Schoorl
Ze zijn talrijk en overal om ons heen als vanzelfsprekend aanwezig: de gebouwen, beelden en symbolen van meer dan duizend jaar christendom. In Bouwen op Geloof, een gezamenlijke tentoonstelling op twee locaties, vertellen historisch Museum Het Sterkenhuis en Museum van Egmond hoe het geloof zich ontwikkelde in deze streek. Objecten, prenten, bouwtekeningen, kerken en kapellen getuigen van een rijke en bewogen geschiedenis.




Lutherjaar
Aanleiding voor de tentoonstelling is het jaar 1517 - precies 500 jaar geleden - waarin theoloog Maarten Luther zijn beroemde 95 stellingen publiceerde. Hierin uitte hij stevige kritiek op de toenmalige kerk van Rome. Een ware revolutie, die zou uitmonden in een breuk in de ‘moederkerk’ en het ontstaan van het Protestantisme.

Museum Het Sterkenhuis
Museum Het Sterkenhuis belicht de verschillende geloofsgroepen en hun kerkgebouwen in Bergen en Schoorl vanaf de elfde eeuw tot op de dag van vandaag. Prenten en foto’s, maar ook historische kerkelijke voorwerpen en religieuze kleding maken duidelijk hoezeer het geloof het leven in de streek door de eeuwen heen heeft gekleurd. Het begint in de elfde eeuw wanneer in Berga (Bergen) een kapel wordt gebouwd als onderdeel van de ‘oerparochie’ in Schoorl. Het kapelletje, eerst van hout en later van tufsteen, wordt al gauw vervangen door een kleine stenen kerk. Wanneer in 1422 een mysterieus ‘Heilig Bloedwonder’ plaatsvindt, wordt Bergen een bedevaartsoord en krijgt het de grootste dorpskerk uit de omgeving, de welbekende Petrus en Pauluskerk. Krap een eeuw later treffen de Reformatie en de oorlog met Spanje ook Bergen en Schoorl, en tijden van grote politieke en religieuze strijd breken aan. Bergens kerk wordt in brand gestoken en wanneer na 1575 het Katholieke geloof wordt verboden, nemen Katholieke gelovigen hun toevlucht tot schuilkerken. De tentoonstelling staat stil bij strijd en verwoestingen, maar er gloort ook hoop.

Bloeiend Bergen
De tolerante houding van de Bergenaren vormt de voedingsbodem voor de religieuze renaissance die twee eeuwen later volgt. Met het ontstaan van de Bataafse Republiek in 1795 worden de verschillende geloofsgemeenschappen weer gelijkwaardig. In de tentoonstelling zijn prachtige prenten en foto’s van in ere herstelde gebouwen in Groet, Bergen en Schoorl te zien, evenals bouwtekeningen en foto’s uit de tijd van ‘Het Grote Bouwen’, een bloeiperiode aan het begin van de twintigste eeuw. Bergen krijgt er een nieuwe Rooms-Katholieke kerk, een meisjespensionaat, een retraitehuis en de Grote Petrus en Paulkuskerk bij. Ook de ‘hervormers’ zitten niet stil. De Gereformeerde Gemeente Bergen bouwt Het Witte Kerkje, de Evangelisatiegemeente Maranatha zijn kerkje Rehoboth. Na eeuwen van strijd en gedogen vinden de geloofsgemeenschappen elkaar vanaf de jaren zestig in tal van mooie samenwerkingsprojecten. In Bergen dateert ‘één kerkje voor allen’ al uit 1918: Het Vredeskerkje in Bergen aan Zee.

Museum van Egmond
Museum van Egmond is sinds 1960 gevestigd in de voormalige Gereformeerde kerk van Egmond aan Zee. Het monumentale gebouw en de hier ondergebrachte museumcollectie tonen de geschiedenis van de Egmonden: Egmond Binnen, Egmond aan den Hoef en Egmond aan Zee. Bouwen op Geloof richt zich hier op de architectonische pracht die kerk en geloof voortbrachten en laat de fascinerende geschiedenis zien van de drie andere religieuze monumenten die Egmond rijk is: de Slotkapel, de St. Adelbertabdij en de St. Agnietkerk.

Verhalen in steen     
Nog bestaande en vergane bouwwerken vormen de stille getuigen van religieuze conflicten, maar ook van hoogtijdagen. De Slotkapel in Egmond aan den Hoef is het oudste Rijksmonument in Egmond. In 1229 gesticht als Roomse kapel wordt deze na de Reformatie overgedragen aan de Nederlands Hervormde Kerk. Speciaal voor de tentoonstelling is de Slotkapel deze zomer op enkele maandagen geopend (openingstijden van deze en andere kerken vindt u in het museum). De eerbiedwaardige geschiedenis van de St. Adelbertabdij in Egmond-Binnen komt in de tentoonstelling ook ruimschoots aan bod. Het meest opmerkelijke is misschien wel het verhaal van de St. Agnietkerk die in 1741 in zee verdween. De kerk wordt gebouwd als Rooms-Katholieke kapel en verandert in 1607 in een Protestantse kerk. De toren van de kerk en de torens van de abdij functioneerden jarenlang voor vissers als een baken in zee. Het imposante uurwerk van de St. Agnietkerk is te bewonderen in het museum en op het hele uur ook nog eens goed te horen. Dat het religieuze gewaad ook aan mode onderhevig is, spreekt uit een aantal prachtige kazuifels van de Oud-Katholieke kerk. De meer sobere Protestantse kerk is vertegenwoordigd met een prachtig kruisbeeld uit El Salvador.

Activiteiten
Gedurende de hele tentoonstellingsperiode organiseren Museum Het Sterkenhuis en Museum van Egmond bijzondere activiteiten. Zo zal de Bergense historicus Frits David Zeiler op 14 juni een lezing verzorgen die ingaat op de thema’s in de tentoonstelling. En tijdens Open Monumentendagen (10 – 11 september) wordt mogelijk een heuse hagepreek - een preek in het open veld – gehouden! Exacte data en tijden volgen op de websites van beide musea. Kerkelijke gebouwen in de gemeente worden in deze periode vaker opengesteld het voor publiek. Actuele informatie hierover wordt aan de balies van beide musea verstrekt.

TENTOONSTELLING BOUWEN OP GELOOF
Museum Het Sterkenhuis en Museum van Egmond
29 april/2 mei – 29 oktober 2O17

MUSEUM VAN EGMOND |  Zuiderstraat 7 | Egmond aan Zee Museum
HET STERKENHUIS | Oude Prinsweg 21 | Bergen NH

BEELD (van boven naar beneden)

  1. J.P. van Horstok, De kerk van Bergen in Ruïn'en ten deele hersteld, 1774. Gravure | Museum Het Sterkenhuis
  2. St. Adelbertus , bidprent, ca. 175O. Tekening | Regionaal Archief Alkmaar
  3. Abdij van Egmond Abbatia Egmonda, maker onbekend, 17OO. Prent | Regionaal Archief Alkmaar