straks te zien in Museum het Sterkenhuis

Bezetting Bergen. 1943. Collectie Sterkenhuis
Bezetting Bergen. 1943. Collectie Sterkenhuis

Bevrijdingsfeest Bergen. Collectie HVB
Bevrijdingsfeest Bergen. Collectie HVB

Mobilisatietroepen arriveren op station Bergen, 1939
Mobilisatietroepen arriveren op station Bergen. 1939

Voedseldropping op vliegveld Bergen, mei 1945
Voedseldropping op vliegveld Bergen. mei 1945

Historisch Museum Het Sterkenhuis | Bergen bezet en bevrijd

tot 1 november 2020

De vijf jaar durende bezetting van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog liet in iedere stad en dorp haar sporen en littekens, verhalen en beelden na. Zo ook in Bergen. In het jaar waarin in heel Nederland wordt herdacht en gevierd dat ons land 75 jaar geleden werd bevrijd, staat historisch Museum Het Sterkenhuis stil bij Bergens bewogen geschiedenis vanaf de mobilisatie in 1939 tot en met de bevrijding van het dorp in 1945. Aan de hand van foto's, historische krantenartikelen, affiches en spullen die de bezetter achterliet, maar ook met gedichten en feestrokken waarmee de bevrijding gevierd is vertelt het museum het verhaal over de impact van bezetting en evacuatie, honger en angst op het dagelijks leven van de Bergenaren. En over de vreugde en hervonden levenslust die de bevrijding bracht.

Mobilisatie

Op 28 augustus 1939 worden de Nederlandse strijdkrachten gemobiliseerd en ondergebracht op verschillende plaatsen, in barakkenkampen, hotels, pensions en scholen.Zo ook in Bergen.

Bezetting

Na aanvang van de Duitse invasie op 10 mei 1940 heersen vooral angst en verwarring. Vliegveld Bergen wordt gebombardeerd en krijgt een belangrijke rol in de Duitse bewaking van de vliegroute langs de kust. Bergen ontvangt 4.500 evacuees uit Amersfoort, die worden ondergebracht bij particulieren en pensions.

Duitse maatregelen: arbeidsplicht en voedselbonnen

Door de oorlogsinspanningen van Duitsland ontstaat daar een groot tekort aan arbeidskrachten. In april 1942 voert de bezetter arbeidsdienstplicht in voor mannen van tussen 18 en 25 jaar. Die leeftijd wordt gaandeweg hoger. Vrijwel alle voedsel gaat in Bergen op de bon. Naast de invoering van distributiebonnen wordt later aan de Breelaan een gaarkeuken ingericht. De boeren in de omgeving moeten regelmatig bijspringen om hongerige magen te vullen.

Politiek en verzet

De Nationaal Socialistische Beweging (NSB) die solidair is met het Hitlers Duitsland, telt in Bergen een groot aantal leden. Een andere politieke beweging, De Nederlandse Unie, streeft naar nationale saamhorigheid en werkt aanvankelijk ook samen met de Duitsers. Na de val van Rusland wijzigt de Unie haar standpunt, wat leidt tot een verbod van de Unie in december 1941. Het verzet tegen de bezettingsmacht groeit gaandeweg, óók in Bergen. Er vormen zich plaatselijke verzetsgroepen met taken als informatie, kustdefensie, hulp aan onderduikers, gewapend verzet voor aanslagen en de uitgave van illegale kranten, zoals De Duinstreek.

Jodenvervolging

Al in september 1940 wordt de Joodse Jaap Hemelrijk, gemeentesecretaris en rector van het Murmellius Gymnasium in Alkmaar, uit zijn functies ontslagen. De Joodse huisarts dokter Van Gelder mag zijn praktijk niet langer uitoefenen. In november 1942 worden alle Joden verwijderd uit het bevolkingsregister van Bergen. Achttien van hen komen om in de vernietigingskampen.

Atlantikwall en evacuatie

Bergen en Bergen aan Zee liggen in een strategisch belangrijk deel van de Atlantikwall, namelijk binnen de zogenaamde ‘Stutzpunktgruppe Schoorl', een cluster van verdedigingswerken. Dit betekent dat een groot deel van de bevolking - in totaal zo’n 5.600 inwoners - moet worden geëvacueerd. Huizen staan leeg, worden gesloopt of ten dele vernield.

Voedseltekort

Tijdens de hongerwinter 1944-1945 komt er hulp uit het buitenland, onder meer uit Zweden. Levensmiddelenzaak De Wijs en Broers in de Kerkstraat verkoopt het Zweedse wittebrood. Van 2 mei tot en met 7 mei droppen B17 bommenwerpers 143 ton voedsel op het vliegveld van Bergen.

Bevrijding

Na de capitulatie van de Duitsers op 4 mei 1945 heerst grote feestvreugde, die nog eens wordt versterkt door de komst van Canadese troepen op 8 mei. Binnenlandse Strijdkrachten (BS) zorgen voor ordehandhaving. Bergen viert zijn Bevrijdingsfeest dat jaar op 29, 30 en 31 augustus.



Kijk hier voor informatie over onze voorgaande tentoonstelling